NHÂN DÂN VIỆT NAM.ORG
TIẾNG NÓI CỦA MỘT SỐ NGƯỜI VIỆT YÊU NƯỚC TRONG NUỚC VÀ HẢI NGOẠI VẬN ĐỘNG TOÀN DÂN QUYẾT TÂM
CÓ NGÀY VUI ĐẠI THẮNG VIỆT NAM III LÀ ĐẬP TAN ÂM MƯU DBHB CỦA ĐẾ QUỐC MỸ, GIẢI TRỪ VÀ GIẢI HOẶC
GIẶC ÁO ĐEN VATICAN – GIẶC ÁO ĐEN BẢN ĐỊA – GIẶC TIN LÀNH

    Giới thiệu một số website:

   * Cong San
   * Nhan Dan
   * Cong An
   * Cong An N.D.
   * Quan Doi N.D
   * Lao Dong
   * Thanh Nien
   * Tuoi Tre
   * Saigon G, P.
   * VNA Net
   * Voice of V.N.
   * www.chuyenluan.com
   * www.duoctue.org
   * www.khuongviet.net
   * www.nguoivietyeunuoc.org
   * www.nguyentua.com
   * www.dongduongthoibao.net
   * www.dongduongthoibao.com
   * home.comcast.net/~charlieng


   

Các Tờ Tấu Tŕnh Năm 1870 Trong “Nguyễn Trường Tộ - Con Người Và Di Thảo”


  Được đăng ảnh  

QUỐC KỲ VIỆT NAM : Có những người Việt, v́ lư do nào đó, nói đến Quốc Kỳ Việt Nam, cờ đỏ sao vàng gọi là lá cờ máu. Tôi không hiểu họ muốn ǵ? Chắc là qua hận thù bởi thua chạy, mất quyền lợi và nhất là ‘đặc ân’ làm bù nh́n cho Mỹ....click đọc thêm: QUỐC KỲ-QUỐC HIỆU-QUỐC CACờ Đỏ Sao Vàng – Cờ Vàng Ba Que

 

Cờ Tam Vị Nhất Thể

Chúa Cha – Chúa Con – Chúa Thánh Thần

BÀN VỀ “CỜ BA QUE” BỊ TREO DƯỚI "ĐÍT" CỜ MỸ Ở IRAQ:Trên mạng www.cva646566.com/IRAQ/index. h́nh cờ vàng ba sọc “cờ ba que” treo dưới “đít” cờ Mỹ. Và đứng phía dưới là Đại Úy Quân Lực Mỹ Michael Đỗ. Một số người thấy h́nh ấy đă hồ hỡi khoe cờ vàng ngăo nghễ tung bay. Có phải như vậy không? Có thật như vậy không?....

VÀI NÉT VỀ “CỤ HỒ” Viết về một nhân vật có tầm vóc quốc tế như Hồ Chí Minh có thể nói là không dễ. Đối với những người thuộc giới Chống Cộng Cực Đoan [CCCĐ] hay Chống Cộng Cho Chúa [CCCC], viết theo cảm tính thù hận Quốc Gia chống Cộng, hay Công Giáo chống Cộng, trong khi thực sự không hiểu, không biết ǵ về Hồ Chí Minh th́ rất dễ, v́ muốn viết sao cũng được. Đưa ra những chi tiết lặt vặt, cộng với xuyên tạc, dựng đứng v..v.. nhằm “ám sát tư cách cá nhân” (character assassination), bằng những từ tục tĩu, hạ cấp v..v.. cho hả ḷng thù hận, th́ có lẽ ai viết cũng được, không cần đến trí tuệ, không cần đến kiến thức, không cần đến tŕnh độ, và không cần đến liêm sỉ...

 

Vào Google “LÊ DUẨN” bạn sẽ đọc

mấy trăm bài và h́nh “cha già Lê Duẫn”

TUYỂN TẬP CHA GIÀ LÊ DUẨN (KỲ I) & (KỲ II) Là đảng viên thuộc lớp đầu của Đảng, đồng chí Lê Duẩn, thường được gọi bằng cái tên Anh Ba, là một trong những học tṛ xuất sắc nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, là một nhà lănh đạo lỗi lạc, một nhà chiến lược kiệt xuất, một trí tuệ lớn của cách mạng trong thế kỷ XX....

 

Vào Google “LÊ ĐỨC THỌ” bạn sẽ đọc

mấy trăm bài và h́nh “cha già Lê Đức Thọ”

Những Mẩu Chuyện Bên Lề Hội Nghị Paris: Chưa bao giờ người ta thấy cố vấn Lê Đức Thọ nổi nóng như buổi sáng hôm đó. Ông trút hàng loạt những từ như "lừa dối", "ngu xuẩn", "tráo trở","lật lọng"…lên đầu ông Kissinger, khiến ông này không nói được ǵ cả...

 

VỀ ĐỊNH HƯỚNG XĂ HỘI CHỦ NGHĨA Theo Nguyên Tổng Bí thư Ban Chấp hành T.Ư Đảng Đỗ Mười, ngày nay, có không ít người dao động, phai nhạt lư tưởng cách mạng, với nhiều dạng biểu hiện khác nhau: có người ngượng ngùng khi nói "chủ nghĩa xă hội" hoặc khi nói "định hướng xă hội chủ nghĩa; có người nói một đằng làm một nẻo; thậm chí có người biện hộ, ca ngợi một chiều chủ nghĩa tư bản, trong khi phản bác, bôi nhọ và gieo rắc nghi ngờ về chủ nghĩa xă hội... Nguyên nhân dẫn đến sự dao động này có nhiều và rất phức tạp.....

 

TẠ TỐN BẠCH MAO THỦ TƯỚNG VƠ VĂN KIỆT …Tôi không ngờ, Ngài Thủ tướng Vơ Văn Kiệt dám làm qua mặt Đảng và nhất là Ngài vi phạm nguyên tắc sơ đẳng hành chánh, mà Ngài đứng đầu ngành Hành Chánh Nhà Nước. Tôi (NQT), chỉ ngờ thôi, có lẻ Ngài đă cấu kết ngoại bang, không thể nào tin được.....

 

* VÀI NÉT VỀ CHÍ SĨ ANH MINH “CỤ DIỆM”: Chính Nghĩa Đệ I Việt Nam Cộng Ḥa

...Thành tích của ông trong thời Pháp thuộc không lấy ǵ làm sáng sủa, chưa kể ông thuộc ḍng họ ba đời làm Việt Gian. Thành tích “yêu nước” nổi bật nhất của ông là trong thời Pháp thuộc, khi làm Tri Phủ Ḥa Đa, ông đă dùng đèn cầy đốt hậu môn của những người yêu nước chống Pháp để tra khảo....

 

* VIỆT NAM MÁU LỮA QUÊ HƯƠNG TÔI: Hoành Linh Đỗ Mậu

* CUỘC CÁCH MẠNG 01-11-1963 - HOÀNH LINH ĐỖ MẬU

* DỤ SỐ 10 – NGÀY 6/8/1950

* NGÔ Đ̀NH KHẢ LÀ AI?

* D̉NG HỌ BA ĐỜI LÀM VIỆT GIAN Ngô Đ́nh Thục

* NGHỈ G̀ VỀ HAI D̉NG HỌ THÔNG GIA Ở HUẾ

* BA CÁI CHẾT SAU NỬA THẾ KỶ

* Vụ Hà Thúc Kư Mưu Sát Ngô Đ́nh Diệm Năm 1957

* CẦN LAO CÔNG GIÁO....PHẤT CỜ PHẢN QUỐC PHỤC NGÔ

* MẠN ĐÀM NGUYỄN GIANG - BÙI TÍN - NGUYỄN XUÂN PHONG

* Bà Quả Phụ Trịnh Minh Thế Nói Chuyện... Ngô Đ́nh Diệm Giết Tướng Trịnh Minh Thế

* KHU BIỆT GIAM CHÍN HẦM....TAM ĐẠI VIỆT GIAN D̉NG HỌ NGÔ Đ̀NH

* TAM ĐẠI VIỆT GIAN NGÔ Đ̀NH DIỆM CÓ ĐỨA CON TRAI?

* KHẨU CUNG: PHAN QUANG ĐÔNG

* Vụ Hành Quyết Ông Ngô Đ́nh Cẩn 1964 Trịnh Quốc Thiên

* Sự Thật Sau Cái Chết Của Ông Ngô Đ́nh Cẩn

 

 

*************

 

Tin tức - Tài liệu - Lịch sử

Sự kiện Việt Nam - Thế giới

 

Tin Thế Giới & Việt Nam

 

Cuộc Đời Cách Mạng Tổng Thống Hugo Chavez

Cuộc Đời Và Sư Nghiệp Tổng Thống Saddam Hussen

Hồ Chí Minh & Đảng CSVN

Tam Đại Việt Gian Ngô Đ́nh Điệm

Những Tài Liệu Và Kiện Lịch Sử Cách Mạng Miền Nam 1/11/63

Những Siêu Điệp Viên LLVT

Sự Thật GHPGVNTN “Vơ Lan Ái” Ăn Phân T́nh Báo Mỹ NED

Hiễm Họa Giặc Áo Đen La Mă

Đại Thắng Mùa Xuân 30/4/75

“Lính Đánh Thuê” QĐVNCH

Lột Mặt Nạ DBHB Của NED

 

 

Tony Blair picture 1811810

Lê Hồng Phong

* Những Bạo Chúa, 100 Tên Chuyên Quyền Và Độc Tài Ác Nhất Trong Lịch Sử Những người muốn hạ bệ Hồ Chí Minh để vinh danh “chí sĩ” Ngô Đ́nh Diệm của họ nhân dịp 1/11 th́ hăy kiếm đọc cuốn “Những Bạo Chúa, 100 Tên Chuyên Quyền và Độc Tài Ác Nhất Trong Lịch Sử” (Tyrants, History’s 100 Most Evil Despots and Dictators) của Nigel Cawthorne, Barnes & Noble, NY, 2004,....

<> Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng Sẽ Đến Thăm Giáo Hoàng Bé-Nơ-Đít-To XVI

<> Việt Nam Sẵn Sàng Thả Tức Khắc Việt Gian Phản Loạn DBHB: Lư-Đài-Quân...Qua Mỹ

<> Những Bạo Chúa, 100 Tên Chuyên Quyền Và Độc Tài Ác Nhất Trong Lịch Sử

<> Nhà Nước Cách Mạng Việt Nam Sẽ Lấy Đất Nhiều Nhà Thờ Trả Lại Cho PGVN

<> Phật Giáo Việt Nam Đang Tiến Hành Lấy Lại Đất Những Nhà Thờ Xây Trên Đất Chùa

 

Lê Hồng Phong

Hoàng Linh Đỗ Mậu  

Hoàng Nguyên Nhuận

Trần Chung Ngọc

 Giuse Phạm Hữu Tạo  

Nguyễn Mạnh Quang

Charlie Nguyễn

Nguyễn Đắc Xuân

Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ

Thân Hữu

Báo Trong Nước & Hải Ngoại

 

 

Trang Nối Kết

 

 

Websites trong nước

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Websites hải ngoại

* "BOM ÁP NHIỆT" DƯƠNG NGUYỆT ÁNH

Mỹ gọi kháng chiến quân Ả Rập tự chế bom giết quân Mỹ xâm lược là quân khủng bố Nhân loại và dân Ả Rập gọi Dương Nguyệt Ánh, canh cải bom áp nhiệt giết dân Ả Rập là ǵ nhỉ?....

 

* VIETNAM WHY DID WE GO? Việt Nam: V́ Sao Chúng Ta Đă Đi? (CHƯƠNG I - II - III) Sự đ̣i hỏi của họ đă được hỗ trợ bởi các yêu cầu tương tự từ Vatican muốn giúp Pháp ngăn chặn Việt Nam trở thành Cộng sản. Tuy vậy sau khi Pháp thất bại, và Cộng sản cầm quyền ở miền Bắc Việt Nam, Vatican và quân đội và các nhóm Ca-tô tại Capitol Hill, hồi phục lại các hoạt động của họ với mức độ quyết liệt hơn, và qua đó mà một chính sách cấp tiến mới rốt ráo đă được công thức hóa và thông qua. Chính sách mới thật trơ trẽn. Vatican và Hoa Kỳ đă đồng quyết định ngăn ngừa Nam Việt Nam tổ chức cuộc bầu cử như đă hứa theo Công bố Geneva.... Hoa Kỳ đă thay Pháp nhận nhiệm vụ quân sự tại Nam Việt Nam. Pháp đă đồng ư rút toàn bộ khỏi nước này, tuy vậy về mặt lư thuyết th́ Pháp c̣n ở lại Nam Việt Nam hai năm nữa..... (CHƯƠNG IV) - (CHƯƠNG V - VI - VII) - (CHƯƠNG VIII - IX) - (CHƯƠNG X - XI - XII) - (CHƯƠNG XIII - XIV)

 

* Nữ Anh Hùng Susanna Maiolo Của Thế Kỷ 21 Đánh Gục Giáo Hoàng Benedict XVI Một người phụ nữ “đơn thương độc mă” kéo ngă một giáo hoàng và làm Hồng y Roger Etchegaray, người vừa tham dự dịp lễ khai mạc năm thánh của Giáo Hội Công Giáo tại Việt Nam hôm 24-11 vừa qua, cùng ngă và bị gẫy xương đùi dù cho Giáo hoàng được các hồng y và linh mục phụ tế cùng nhiều vệ sĩ bảo vệ hộ tống. Điều này nói lên được “Chúa quan pḥng” chỉ là một cách nói để tạo ra một thứ mầu nhiệm không thật, để xây dựng một h́nh ảnh mang màu sắc huyền bí mà thôi....

 

* DẸP BẠO LOẠN Ở QUỲNH LƯU ..ông Phan Quan Đông, người chỉ huy một cơ quan T́nh Báo Tối Mật của Quốc Gia, với những Điệp Vụ phía Bắc vĩ tuyến 17....một bông Hồng hiếm quư của T́nh Báo miền Nam....Đạo diễn chính vụ nhân dân Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An nổi dậy chống chính quyền Miền Bắc vào năm 1956 là một thí dụ điển h́nh công tác và nhiệm vụ của cơ quan này....( tr 6 – tr 7 Liên Thành Biến Động Miền Trung)

 

* SỰ NGHI NGỜ TẤT YẾU Quyết định gia hạn một năm lệnh trừng phạt chống Cu-ba mà Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma kư hôm 14-9-2009 dường như đă làm tiêu tan hy vọng về sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ nói chung và với Cu-ba nói riêng...

 

* QUYẾT ĐỊNH ĐỊNH PHI LƯ BẤT CHẤP ĐẠO LƯ Thật trớ trêu, chưa đầy một tuần sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ công bố báo cáo t́nh h́nh nhân quyền ở 190 nước năm 2008, phê phán hàng loạt nước, bao gồm cả Việt Nam “vi phạm nhân quyền”, th́ Ṭa án tối cao Mỹ lại ra một quyết định xâm phạm một trong những quyền cơ bản nhất của con người – quyền được công lư bảo vệ....

 

* Tổng Tham Mưu Trưởng Quân Đội Sài G̣n Cao Văn Viên: Lời Thú Nhận Muộn Màng Cao Văn Viên viết: Xin đừng xem những lời của tôi là lịch sử. Mỗi người giải thích sự thật theo lối riêng… Định kiến làm cho lịch sử sai lệch. Tôi chỉ tâm t́nh với ḷng thành…”. ...đọc tiếp

* SADDAM HUSSEIN HAY TRỤC MA QUỶ BUSH CON-TONY BLAIR-JOHN HOWARD AI BỊ TREO CỔ? Không ǵ kịch tính hơn lúc vị chánh án tuyên án tử h́nh, Saddam tức giận lên án ông này cùng cả ṭa án là tay chân của những kẻ chiếm đóng, kẻ thù của Iraq và Ngài Saddam Uy Dũng hùng hồn bất khuất, hiệu triêu nhân dân và kháng chiến quân Iraq rằng:

 

* “Tôi đă dành cả đời chiến đấu với những kẻ ngoại xâm”

* “ Tôi hủy hoại những kẻ xâm lược và người Ba tư và tôi hủy hoại kẻ thù của Iraq….và tôi biến Iraq từ nghèo khó thành giàu có”

* “Đây là kết thúc của tôi…đây là kết thúc của cuộc đời tôi. Nhưng tôi bắt đầu cuộc đời ḿnh như một người chiến đấu và một dân quân chính trị - v́ vậy cái chết không làm tôi sợ”Click đọc: VĨ NHÂN TỔNG THỐNG SADDAM HUESSEN....LĂNH ĐẠO KHÁNG CHIẾN QUÂN IRAQ

 

* CHÍNH PHỦ MỸ ĐĂ TIẾN HÀNH VỤ TẤN CÔNG 11/9?

5 năm sau vụ tấn công khủng bố 11/9, nhiều người vẫn nghi ngờ nguyên nhân dẫn tới sụp đổ toà Tháp đôi mà Uỷ ban điều tra 11/9 của Mỹ đưa ra. Họ cho rằng Trung tâm thương mại thế giới đă bị chính chính phủ Mỹ đánh sập bằng bom gài từ bên trong toà nhà....

 

* Những Lập Luận Trái Chiều Về Vụ 11/9 Ngay sau khi vụ hai toà nhà ở Trung tâm Thương mại thế giới bị phá sập vào ngày11/9/2001, đă có nhiều ư kiến tỏ ra nghi ngờ về sự thật của vụ khủng bố mà chính quyền Mỹ cho là của tổ chức Al-Qaeda chủ mưu. Một vụ khủng bố lớn đă có tác động đến cục diện chính trị của nhiều quốc gia…v́ thế không ít ư kiến cho rằng, đây là “sản phẩm” của CIA, nhằm tạo cớ cho Mỹ tấn công Afghanistan

 

* QUYẾT ĐỊNH ĐỊNH PHI LƯ BẤT CHẤP ĐẠO LƯ Thật trớ trêu, chưa đầy một tuần sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ công bố báo cáo t́nh h́nh nhân quyền ở 190 nước năm 2008, phê phán hàng loạt nước, bao gồm cả Việt Nam “vi phạm nhân quyền”, th́ Ṭa án tối cao Mỹ lại ra một quyết định xâm phạm một trong những quyền cơ bản nhất của con người – quyền được công lư bảo vệ....

 

 

Các Tờ Tấu Tŕnh Năm 1870  

Phụ   lục VII “Nguyễn Trường Tộ - Con Người Và Di Thảo”

của Trương Bá Cần xuất bản năm 1988.

  

VII.1. Tấu của Cơ mật Viện

 

(Ngày 29 tháng 1 năm Tự Đức 23, tức 28-2-1870)

 

Cơ Mật Viện thần tâu:

 

Ngày 16 tháng này Viện thần tuân phụng phê thị đă tư cho Nghệ An mật hỏi tâm tích của Hậu (*) , Tộ.

 

Nay đốc thần tỉnh này là Hoàng Tá Viêm đă gởi về một bản mật phúc xin tiến tŕnh hầy được rơ thấu.

 

Thần Nguyễn Tri Phương, thần Trần Tiễn Thành, thần Phạm Phú Thứ phụng thảo duyệt.

 

Châu phê: Mật tư ba biên viên tỉnh này sao không nhân lúc b́nh thường hỏi thử bọn Tộ, Điền đạo của chúng có chỗ nào hay mà cố theo, có học thức mà cũng mê là v́ sao vậy ? Và sao không lưu ư nhân lúc nhàn đàm hỏi xem để t́m hiểu lư do v́ sao mà ở Nam Kỳ.

 

VII.2. Tờ Tŕnh của Tỉnh Nghệ An

 

(Ngày 26 tháng 3 năm Tự Đức 23, tức 26-4-1870)

 

Thần Hoàng Kế Viêm, thần Nguỵ Khắc Đản, thần Trần Nhượng tâu:

 

Ngày mồng 4 tháng trước tiếp Cơ Mật Viện thần mật lục, phụng câu phê: Mật tư ba tỉnh này sao không nhân lúc b́nh thường hỏi thử bọn Tộ, Điền đạo của chúng nó có chỗ nào hay mà cố theo, có học thức mà cũng mê là v́ sao vậy ? Và sao không lưu ư nhân lúc nhàn đàm hỏi xem để t́m hiểu vấn đề ở Nam Kỳ như thế nào ? Khâm thử.

 

Thiết chiếu việc tả đạo mê hoặc người, bọn thần đă nhiều lần xét hỏi. Nhưng đạo đồ chỉ nói: Ông cha theo, con cháu không dám trái. C̣n đạo trưởng và những người biết chữ đọc sách như bọn Nguyễn Trường Tộ th́ đều tự cho là đạo của họ chỉ có cái khác là tế tự không dùng rượu thịt, không dùng vật tế mới sạch sẽ. Giám mục linh mục không lấy vợ v́ cho rằng có vợ con sẽ yêu vợ con không thể giúp đỡ đạo đồ đến dốc hết ḷng làm việc thiện để đưa mọi người về với đạo. Lại bảo tất cả các giám mục đều từ xa đến mà sống chung cùng đạo dân, ân ư c̣n hơn cha con. Đạo của họ tự hồ có chỗ thiết thực. C̣n như chuyện mê lầm như thế bọn thần thường t́m hiểu, lấy lư suy xét cũng không được. Vả lại ở trong hạt của thần các thân sĩ có ư chống ghét tả đạo gần đây c̣n chưa nguôi. Bọn họ ở trong tả dân, không khí hăy c̣n nặng nề, c̣n xem nhau ngăn cách không muốn tỏ ra ḥa hiệp, lại ngại không tốt. Cho nên ngày thường bọn họ ít đến, nếu có chuyện đến chẳng qua một khắc vài câu không liên quan ǵ đến tả đạo. Hỏi họ họ cũng không thể trả lới được.

Về t́nh h́nh biên cương cơ mật th́ trừ Nguyễn Trường Tộ ra thần chưa dám đem hỏi ai. Chỉ có thần Nguỵ Khắc Đản nghĩ rằng bọn họ cũng là người đồng hạt gặp th́ thăm hỏi hoặc cũng có khi họ nói đại để rằng đạo trưởng phần nhiều là nhữn người chân thật ăn nói có ư tứ, cũng t́m hiểu ít nhiều sự lư và cũng có vẻ biết trọng cái gốc. Duy có Nguyễn Điều là hơn cả, xét lời lẽ ư khí của y nghe y tuy so ra không bằng đạo trưởng Lê Văn Trung tỉnh hạt Quảng Nam. Đạo đồ của y nghe y cũng không bằng đạo dân Quảng Nam đối với đạo trưởng của họ (Ngày cựu ước chưa định xong, thần nhân thay quyền Niết ty Quảng Nam, nghe Nguyễn Văn Vân nói: Sao không tính xin hết số tráng đinh dân đạo ra ṭng chinh hoặc thay cho binh lực của dân lương. Sức hỏi dân ấy th́ đều nói là rất muốn. Và cùng với lời của Văn Trung th́ tự hồ thật có phấn khích. Gần đây nghe đạo dân hạt ấy chưa có đạo trưởng Tây. Nhưng năm thứ 21 Giám mục tên Trí có đến một lần, một tuần nhật rồi về lại B́nh Định là nơi nguyên ngụ. Hỏi việc này th́ Nguyễn Điều cũng đại khái nghe như vậy, hơn nữa c̣n nói rằng đó là v́ do Văn Trung cho rằng hạt này đạo dân ít lại nghèo nên từ khước đó). Nhưng y th́ đối với sự t́nh người Tây y nghe được điều ǵ đều không giấu, hơn nữa y c̣n lấy làm ngại việc nhượng giao và lập tân ước. C̣n như phải xử trí ra làm sao th́ y chưa nghĩ đến. Sau khi tiếp được mật lục, bọn thần bàn nhiều lần để cho thần Nguỵ Khắc Đản mượn việc khác mời đến, nhân đó mật hỏi. Những điều Nguyễn Trường Tộ nói đến đều đă có mật văn bẩm lên Binh bộ thần rồi. Nguyễn Điều nói: Năm ngoái nghe Ngô Gia Hậu thuật lại chuyện Tây soái gởi di văn cho B́nh Thuận, khẩn cấp truy nă những nghĩa dân trốn tránh ở đó. Phủ thần Thuận Khánh liền lấy cớ trước đây bọn đào phạm trốn ở Gia Định Tây soái có bao giờ truy nă giao cho Triều đ́nh đâu, rồi phúc thư từ khước. Tây soái phải chịu, các quan Tây đều khen (Nói lại theo báo Gia Định) rằng chấp lư như vậy rất đúng tự nhiên. Nhân đó mà suy, tân ước nếu không thay đổi được th́ phải t́m lư lẽ tự nhiên công cộng mà nói, hoặc có thể quy cho công luận sĩ dân không thỏa măn. các nước phương Tây, tất cả nhữn gviệc ǵ quan trọng mà chưa có định lệ họ đều đưa ra Thứ dân hội nghị quyết định. Đem tục lệ của người Tây đối phó lại với người Tây cũng có thể có lư khuất phục họ được. gần đây Gia Hậu hỏi y rằng việc Tây soái xin cải ước, công nghị ra sao đă được biết chưa? Y nói việc trọng đại y không được biết mà y cũng chưa nghe, nhưng xem nhân t́nh bề ngoài th́ tựa hồ chưa được. Gia Hậu hỏi lư do. Y nói ước đă định rồi người Tây bội ước ép lấy ba tỉnh Long Giang Hà rồi lại đ̣i cải ước nhượng giao, chỉ biết lợi ḿnh chưa biết ǵ đến tín nghĩa. Như thế là ỷ thuyền bè kiên cố súng ống hùng mạnh mà thôi. C̣n trông cậy ǵ được vào ḥa ước ! Mỗi lần y gặp các thân hào, mọi người đều nói rằng thỏa ước không thể trông cậy ǵ được mà cũng sửa đổi. Ḷng người đă nghi, làm sao có thể giải thích. Giả sử có vài bọn bất sính không theo khuôn phép, mượn cớ đó xướng lên rằng người Tây tham lam vô độ, rồi mượn tiếng là phải bảo vệ xúi giục nổi lên, th́ hoà ước chưa chắc đă ḥa được bọn này, nhọc công vô ích. Lúc đó liệu người Tây có thể giúp ǵ được chăng ? Như giúp được mà thuyền Tây không thể đến, súng Tây không thể tới th́ khác nào người Tây chẳng làm được ǵ. Thế th́ không theo cái đ̣i hỏi của Tây soái mối lo c̣n nhẹ, nếu theo mối lo c̣n nặng hơn. Cho nên y c̣n nghi là chưa thể được. Gia Hậu im lặng một lát rồi nói: Tính chuyện giảng ḥa với Tây là tự nhiên, nói theo công cộng sự lư tức là không chống cũng không hạ thấp. Hơn nữa y trộm nghe chuyện ép lấy Long Giang Hà, các quan Tây phần nhiều đều chỉ trích cái quấy của soái trước. Như vậy th́ khoản này chưa chắc đă do bên nước ấy sai khiến và chuyện đ̣i nhượng giao biết đâu không phải là do soái này ham lập công đưa  ư kiến ra. Nếu đến dự hội nghị cần phải chọn lựa kỹ người thông ngôn. Nếu không chọn được người xứng đáng, không những không xong việc mà c̣n tiết lộ công chuyện nữa. Nếu chọn được người cứ việc thong thả họp bàn, nói ư cho anh ta biết rồi cung cấp tiền bạc khiến anh ta ngầm qua lại giao thiệp với các quan Tây, trong số đó có thể thấy người nào nói được th́ tặng biếu giao kết với họ nhân đó đem chuyện dân t́nh xôn xao bên ngoài nói vào trong hội nghị, các quan Tây nghe được ắt sẽ báo lại soái của họ hoặc tin về bên nước họ, như thế cũng có ích phần nào.

 

Thần hỏi: Ai là người làm được việc này ? Y nói: Ở hạt khác y chưa biết c̣n trong hạt của thần th́ có Lê Văn Điều (Tức trước đây viết lầm là Nguyễn Điều) là người thông hiểu tiếng Tây (Nguyễn Điều chỉ biết tiếng Latinh mà thôi) và biết chút ít t́nh h́nh của Tây.

 

Thần hỏi: T́nh trạng các đạo dân Bắc Kỳ gần đây thế nào ? Đáp: Không có tin tức ǵ lạ. Nhưng mạn bên phải của sông Nhị (là vùng phân chia cho người Pháp giảng đạo) đă có năm linh mục người Pháp nhiều lần đến đ̣i chia ở nhưng đạo dân các nơi không chịu (Nói rằng có đạo trưởng bản xứ Bắc Kỳ cũng đủ rồi), hiện họ đang tụ lại ở đằng chỗ của giám mục (Giám mục rước tên Đông đă qua đời, tên Phúc thay thế, đều là người Pháp). Mạn bên trái của sông (Thuộc vùng phân chia giảng đạo của người Y Pha Nho) th́ có giám mục tên Hi (người Y Pha Nho) biêt chữ Hán, đạo hạnh rất được đạo dân tin tưởng, lương dân cũng không giận ghét. Từ khi Tây soái bội ước thường nghe các đạo đồ Bắc Kỳ nói tên Hi mắng nhiếc Pháp chuyện này lắm. Vả lại nói: Nếu như chuyện đ̣i nhượng giao là chẳng đặng đừng, th́ cũng nên châm chước để được sự tương trợ của người Pháp có thể được lợi ích lớn, lấy danh nghĩa bổ định một vài điều để mà trao đổi c̣n hơn. Nhưng không nghe nói những lợi ích đó là những lợi ích ǵ.

 

Sau khi về, Nguyễn Điều có hai lần gời mật thư cho thần. Thư trước nói có nghe sứ Y Pha Nho muốn đến yêu cầu bồi thường tiền và lập phế, nhưng đó cũng là do soái Pháp xúc sử.

Thư sau nói có một hôm Gia Hậu hỏi y rằng thần gọi đến hỏi việc ǵ vậy ? Y nói sắp đến kỳ lễ của đạo (ngày 17 tháng này) nên sức cho y việc tụ họp đạo đồ giảng đạo hành lễ phải giữ pháp luật, đừng làm bất ḥa với dân lương. Gia Hậu nói: Chỉ đem chuyện ḥa ra trách dân đạo mà không trách dân lương th́ làm sao ḥa được! Cũng chẳng khác nước Tây cầu ḥa mà ta chưa chịu th́ cũng chưa được thôi. Y nói: Đó là hiểu dụ người đạo, c̣n hiểu dụ người lương th́ nói với người lương. C̣n như việc ḥa nghị giữa hai nước h́nh như c̣n có chỗ khó khăn v́ người Tây tráo trở đa đoan, nước tôi cần phải cân nhắc lợi hại. Ḥa ước cũ mới định xong nay lại đ̣i sửa đổi. Ḥa ước cũ do ba nước họp định, từ trước đến nay không nghe người Y Pha Nho đề cập ǵ đến chuyện bồi ngân lập phố cả. Soái trước cũng từng bảo đ́nh chuyện bồi ngân, nói nếu người Y Pha Nho có hỏi sẽ tự chịu bồi hoàn. Nay soái mới vừa đến đă vội lật lọng. Vả lại chuyện nghe người Y Pha Nho xin đem việc này ra Triều đ́nh họp nghị th́ không được biết, nhưng xem t́nh h́nh bên ngoài th́ mọi người đều nghi rằng người Tây muốn gấp rút cho xong việc này v́ sợ không dễ lấy cớ lương đạo hiềm khích bất ḥa mà cũng v́ người ta đă nghi ngờ người Tây và nghi ngờ cả đạo của họ nữa nhiều lắm rồi. Gia Gậu cười nói: Chưa bàn đến chuyện ḥa ước thành hay không thành, hội định tại Nam Kỳ hay tại nước Pháp, vấn đề là ta phải lấy được ḷng Tây soái. Không được ḷng th́ cho dẫu có ḥa cũng chưa chắc sẽ không sinh sự. Bởi v́ Tây soái thống trị sáu tỉnh này, có quyền hành giải quyết mọi công việc. Lại nói: Tên Trường Tộ biết khá nhiều t́nh thế nước ta, nay làm đệ nhất thông ngôn cho giám đốc Tây, chỉ vẻ mọi việc thông dịch sự lư trong các giấy tờ qua lại đều do cả. Hôm qua Nguyễn Điều lại đến (Trước đă có hẹn sau khi giáo lễ xong thỏa thiếp mọi sự không có ǵ trở ngại th́ sẽ đến báo). Trong lúc nói chuyện thần lại hỏi về tin tức Gia Định nhân đó đề cập việc cải ước. Y nói: Gần đây chưa nghe tin tức ǵ c̣n việc cải ước th́ theo ư kiến của y, cứ nên đổ riệt cho là ư dân không thuận để thong thả xem họ thế nào. Bởi v́ các đạo trưởng Tây chia nhau giảng đạo nhiều nơi, tuy họ không dự vào việc công của Tây nhưng thường có thư từ qua lại với Tây soái, trong đó làm sao khỏi đem sự thế dân t́nh ra hỏi nhau (Nay chính Gia Hậu vừa mới gời thư cho Tây soái nhưng bọn y không được xem). Cải ước chưa định xong th́ có cựu ước chẳng ngại ǵ cả. Cứ từ từ để cho t́nh trạng không được thỏa thiếp ngày một truyền bá ra khắp cả Nam Kỳ cũng như phương Tây như là điều không hợp đạo lư công b́nh th́ họ sẽ nghĩ lại. Thần hỏi: Gia Hậu đề cập đến tên Nguyễn Trường Tộ là người như thế nào vậy ? Đáp: Tên Trường Tộ trước là linh mục. Từ khi thuyền Tây đến Gia Định th́ phần nhiều kém đạo hạnh, lệch lạc ra ngoài phạm vi đạo trưởng, năng lui tời Tây soái t́m vui. Gia Hậu nhân y nói người Tây tráo trở nên lấy câu này mà gọi người đa đoan đó là tên Trường. Lại nói: Y vốn đă theo tả đạo làm đạo trưởng, chẳng hiểu biết ǵ mà nghị bàn lếu láo đến việc công thật là không phải. Huống nữa chuyện của giám mục hay được không những đem đạo hạnh ra quở trách mà c̣n không khỏi nghi kỵ nữa nên xin thần hăy giữ kín, nếu có nghe ǵ nữa sẽ tư báo sau.

 

Bọn thần xét những lời lẽ ư tứ mà Ngô Gia Hậu nhiều lần nói với Nguyễn Điều th́ thấy những hành động của Tây soái phần nhiều xuất phát nơi tự chuyên tự quyền mà ra và việc tân ước không nên vội nghe theo, hăy lấy cớ dân t́nh chưa thỏa thiếp mà từ chối, điều đó có vẻ có lư. Vậy dám xin phụng phiến mật trần hầu thánh thượng quyết định.

 

Thần Hoàng Tá Viêm kư.

Thần Nguỵ Khắc Đản kư.

Thần Trần Nhượng kư.

 

VII.3. Tấu của Trần Tiễn Thành  (**)

 

(Ngày 30 tháng 11 năm Tự Đức 23, tức 23-12-1870)

 

Thần Trần Tiễn Thành tâu:

 

Ngày 6 tháng trước có tiếp được trát của tỉnh thần Nghệ An Nguỵ Khắc Đản gời qua Binh Bộ để chuyển giao Cơ Mật Viện một phong thư mật bẩm của Nguyễn Trường Tộ, trong đó đề do Lễ Bộ chuyển giao Cơ Mật Viện duyệt. Nội dung xin đề nghị lập lănh sự đại sứ tại Kinh Đô nước họ để rộng đường giao thiệp và liên  kết với người Tây để giúp ta sau này đồng thời đề nghị phái người tâm huyết giả có việc vào Gia Định để t́m người Tây kết thân, thăm ḍ t́nh h́nh mà thừa cơ hội v.v...

 

Xét các khoảng này năm trước y cũng có tŕnh bày nhưng chưa tiện thực hành, nay lại đề cập viện dẫn lư thể hiện tại và điển cố biện thuyết, chẳng qua chỉ là muốn tỏ ra có ḷng v́ ḿnh mà thôi. Nhưng bác đi là v́ thời sự khó thực hành. Đó là ư kiến đă được thương nghị cùng thần Nguyễn tri Phương, thần Phạm Phú Thứ, tất cả đều đồng như vậy. Vậy dám tâu bày và đem nguyên bản tiến tŕnh hầu thánh thượng thấu suốt.

 

Thần Trần Tiễn Thành phụng  thảo duyệt.

 

(*) Tên Việt: Ngô Gia Hậu (linh mục Gauthier)

 

(**) Bản Hán văn: châu bản triều Tự Đức quyển 229 tờ 252a (Kho lưu trữ 2)

 

Độc giả lưu ư về sự khác biệt: Bản NTT – Con người và di thảo” của Trương Bá Cần xb. năm 1988 viết “Tên Trường Tộ trước là linh mục” (đánh bold màu đỏ), bản “NTT – con người, tập I” Viện Hán Nôm xb. năm 1991 viết “Tên Trường trước là linh mục” (đánh bold đỏ), ngoài ra một vài chữ thêm bớt và một ḍng chữ có bỏ bớt ở bản in của Viện Hán Nôm có gạch đít (underline). Các ḍng chữ đánh đậm là để nhấn mạnh sự lưu ư cho độc giả.

 

 

Các Tờ Tấu Tŕnh Năm 1870

 

Phụ   lục VII “Nguyễn Trường Tộ - Con Người Tập I”

của Viện Hán Nôm xuất bản. năm 1991

 

VII.1. Tấu của Cơ mật Viện

 

(Ngày 29 tháng 1 năm Tự Đức 23, tức 28-2-1870)

 

Cơ Mật Viện thần tâu:

 

Ngày 16 tháng này Viện thần tuân phụng phê thị đă tư cho Nghệ An mật hỏi tâm tích của Hậu (*) , Tộ.

 

Nay đốc thần tỉnh này là Hoàng Tá Viêm đă gởi về một bản mật phúc xin tiến tŕnh hầy được rơ thấu.

 

Thần Nguyễn Tri Phương, thần Trần Tiễn Thành, thần Phạm Phú Thứ phụng thảo duyệt.

 

Châu phê: Mật tư ba biên viên tỉnh này sao không nhân lúc b́nh thường hỏi thử bọn Tộ, Điền đạo của chúng có chỗ nào hay mà cố theo, có học thức mà cũng mê là v́ sao vậy ? Và sao không lưu ư nhân lúc nhàn đàm hỏi xem để t́m hiểu lư do v́ sao mà ở Nam Kỳ.

 

VII.2. Tờ Tŕnh của Tỉnh Nghệ An  

 

(Ngày 26 tháng 3 năm Tự Đức 23, tức 26-4-1870)

 

Thần Hoàng Kế Viêm, thần Nguỵ Khắc Đản, thần Trần Nhượng tâu:

 

Ngày mồng 4 tháng trước tiếp Cơ Mật Viện thần mật lục, phụng câu phê: Mật tư ba tỉnh này saoly:"Times New Roman"">Ngày mồng 4 tháng trước tiếp Cơ Mật Viện thần mật lục, phụng câu phê: Mật tư ba tỉnh này sao không nhân lúc b́nh thường hỏi thử bọn Tộ, Điền đạo của chúng nó có chỗ nào hay mà cố theo, có học thức mà cũng mê là v́ sao vậy ? Và sao không lưu ư nhân lúc nhàn đàm hỏi xem để t́m hiểu vấn đề ở Nam Kỳ như thế nào ? Khâm thử.

 

Thiết chiếu việc tả đạo mê hoặc người, bọn thần đă nhiều lần xét hỏi. Nhưng đạo đồ chỉ nói: Ông cha theo, con cháu không dám trái. C̣n đạo trưởng và những người biết chữ đọc sách như bọn Nguyễn Trường Tộ th́ đều tự cho là đạo của họ chỉ có cái khác là tế tự không dùng rượu thịt, không dùng vật tế mới sạch sẽ. Giám mục linh mục không lấy vợ v́ cho rằng có vợ con sẽ yêu vợ con không thể giúp đỡ đạo đồ đến dốc hết ḷng làm việc thiện để đưa mọi người về với đạo. Lại bảo tất cả các giám mục đều từ xa đến mà sống chung cùng đạo dân, ân ư c̣n hơn cha con. Đạo của họ tự hồ có chỗ thiết thực. C̣n như chuyện mê lầm như thế bọn thần thường t́m hiểu, lấy lư suy xét cũng không được. Vả lại ở trong hạt của thần các thân sĩ có ư chống ghét tả đạo gần đây c̣n chưa nguôi. Bọn họ ở trong tả dân, không khí hăy c̣n nặng nề, c̣n xem nhau ngăn cách không muốn tỏ ra ḥa hiệp, lại ngại không tốt. Cho nên ngày thường bọn họ ít đến, nếu có chuyện đến chẳng qua một khắc vài câu không liên quan ǵ đến tả đạo. Hỏi họ họ cũng không thể trả lới được.

 

Về t́nh h́nh biên cương cơ mật th́ trừ Nguyễn Trường Tộ ra thần chưa dám đem hỏi ai. Chỉ có thần Nguỵ Khắc Đản nghĩ rằng bọn họ cũng là người đồng hạt gặp th́ thăm hỏi hoặc cũng có khi họ nói đại để rằng đạo trưởng phần nhiều là nhữn người chân thật ăn nói có ư tứ, cũng t́m hiểu ít nhiều sự lư và cũng có vẻ biết trọng cái gốc. Duy có Nguyễn Điều là hơn cả, xét lời lẽ ư khí của y nghe y tuy so ra không bằng đạo trưởng Lê Văn Trung tỉnh hạt Quảng Nam. Đạo đồ của y nghe y cũng không bằng đạo dân Quảng Nam đối với đạo trưởng của họ (Ngày cựu ước chưa định xong, thần nhân thay quyền Niết ty Quảng Nam, nghe Nguyễn Văn Vân nói: Sao không tính xin hết số tráng đinh dân đạo ra ṭng chinh hoặc thay cho binh lực của dân lương. Sức hỏi dân ấy th́ đều nói là rất muốn. Và cùng với lời của Văn Trung th́ tự hồ thật có phấn khích. Gần đây nghe đạo dân hạt ấy chưa có đạo trưởng Tây. Nhưng năm thứ 21 Giám mục tên Trí có đến một lần, một tuần nhật rồi về lại B́nh Định là nơi nguyên ngụ. Hỏi việc này th́ Nguyễn Điều cũng đại khái nghe như vậy, hơn nữa c̣n nói rằng đó là v́ do Văn Trung cho rằng hạt này đạo dân ít lại nghèo nên từ khước đó). Nhưng y th́ đối với sự t́nh người Tây y nghe được điều ǵ đều không giấu, hơn nữa y c̣n lấy làm ngại việc nhượng giao và lập tân ước. C̣n như phải xử trí ra làm sao th́ y chưa nghĩ đến. Sau khi tiếp được mật lục, bọn thần bàn nhiều lần để cho thần Nguỵ Khắc Đản mượn việc khác mời đến, nhân đó mật hỏi. Những điều Nguyễn Trường Tộ nói đến đều đă có mật văn bẩm lên Binh bộ thần rồi. Nguyễn Điều nói: Năm ngoái nghe Ngô Gia Hậu thuật lại chuyện Tây soái gởi di văn cho B́nh Thuận, khẩn cấp truy nă những nghĩa dân trốn tránh ở đó. Phủ thần Thuận Khánh liền lấy cớ trước đây bọn đào phạm trốn ở Gia Định Tây soái có bao giờ truy nă giao cho Triều đ́nh đâu, rồi phúc thư từ khước. Tây soái phải chịu, các quan Tây đều khen (Nói lại theo báo Gia Định) rằng chấp lư như vậy rất đúng tự nhiên. Nhân đó mà suy, tân ước nếu không thay đổi được th́ phải t́m lư lẽ tự nhiên công cộng mà nói, hoặc có thể quy cho công luận sĩ dân không thỏa măn. các nước phương Tây, tất cả nhữn gviệc ǵ quan trọng mà chưa có định lệ họ đều đưa ra Thứ dân hội nghị quyết định. Đem tục lệ của người Tây đối phó lại với người Tây cũng có thể có lư khuất phục họ được. gần đây Gia Hậu hỏi y rằng việc Tây soái xin cải ước, công nghị ra sao đă được biết chưa? Y nói việc trọng đại y không được biết mà y cũng chưa nghe, nhưng xem nhân t́nh bề ngoài th́ tựa hồ chưa được. Gia Hậu hỏi lư do. Y nói ước đă định rồi người Tây bội ước ép lấy ba tỉnh Long Giang Hà rồi lại đ̣i cải ước nhượng giao, chỉ biết lợi ḿnh chưa biết ǵ đến tín nghĩa. Như thế là ỷ thuyền bè kiên cố súng ống hùng mạnh mà thôi. C̣n trông cậy ǵ được vào ḥa ước ! Mỗi lần y gặp các thân hào, mọi người đều nói rằng thỏa ước không thể trông cậy ǵ được mà cũng sửa đổi. Ḷng người đă nghi, làm sao có thể giải thích. Giả sử có vài bọn bất sính không theo khuôn phép, mượn cớ đó xướng lên rằng người Tây tham lam vô độ, rồi mượn tiếng là phải bảo vệ xúi giục nổi lên, th́ hoà ước chưa chắc đă ḥa được bọn này, nhọc công vô ích. Lúc đó liệu người Tây có thể giúp ǵ được chăng ? Như giúp được mà thuyền Tây không thể đến, súng Tây không thể tới th́ khác nào người Tây chẳng làm được ǵ. Thế th́ không theo cái đ̣i hỏi của Tây soái mối lo c̣n nhẹ, nếu theo mối lo c̣n nặng hơn. Cho nên y c̣n nghi là chưa thể được. Gia Hậu im lặng một lát rồi nói: Tính chuyện giảng ḥa với Tây là tự nhiên, nói theo công cộng sự lư tức là không chống cũng không hạ thấp. Hơn nữa y trộm nghe chuyện ép lấy Long Giang Hà, các quan Tây phần nhiều đều chỉ trích cái quấy của soái trước. Như vậy th́ khoản này chưa chắc đă do bên nước ấy sai khiến và chuyện đ̣i nhượng giao biết đâu không phải là do soái này ham lập công đưa  ư kiến ra. Nếu đến dự hội nghị cần phải chọn lựa kỹ người thông ngôn. Nếu không chọn được người xứng đáng, không những không xong việc mà c̣n tiết lộ công chuyện nữa. Nếu chọn được người cứ việc thong thả họp bàn, nói ư cho anh ta biết rồi cung cấp tiền bạc khiến anh ta ngầm qua lại giao thiệp với các quan Tây, trong số đó có thể thấy người nào nói được th́ tặng biếu giao kết với họ nhân đó đem chuyện dân t́nh xôn xao bên ngoài nói vào trong hội nghị, các quan Tây nghe được ắt sẽ báo lại soái của họ hoặc tin về bên nước họ, như thế cũng có ích phần nào. Thần hỏi: Ai là người làm được việc này ? Y nói: Ở hạt khác y chưa biết c̣n trong hạt của thần th́ có Lê Văn Điều (Tức trước đây viết lầm là Nguyễn Điều) là người thông hiểu tiếng Tây (Nguyễn Điều chỉ biết tiếng Latinh mà thôi) và biết chút ít t́nh h́nh của Tây. Thần hỏi: T́nh trạng các đạo dân Bắc Kỳ gần đây thế nào ? Đáp: Không có tin tức ǵ lạ. Nhưng mạn bên phải của sông Nhị (là vùng phân chia cho người Pháp giảng đạo) đă có năm linh mục người Pháp nhiều lần đến đ̣i chia ở nhưng đạo dân các nơi không chịu (Nói rằng có đạo trưởng bản xứ Bắc Kỳ cũng đủ rồi), hiện họ đang tụ lại ở đằng chỗ của giám mục (Giám mục rước tên Đông đă qua đời, tên Phúc thay thế, đều là người Pháp). Mạn bên trái của sông (Thuộc vùng phân chia giảng đạo của người Y Pha Nho) th́ có giám mục tên Hi (người Y Pha Nho) biêt chữ Hán, đạo hạnh rất được đạo dân tin tưởng, lương dân cũng không giận ghét. Từ khi Tây soái bội ước thường nghe các đạo đồ Bắc Kỳ nói tên Hi mắng nhiếc Pháp chuyện này lắm. Vả lại nói: Nếu như chuyện đ̣i nhượng giao là chẳng đặng đừng, th́ cũng nên châm chước để được sự tương trợ của người Pháp có thể được lợi ích lớn, lấy danh nghĩa bổ định một vài điều để mà trao đổi c̣n hơn. Nhưng không nghe nói những lợi ích đó là những lợi ích ǵ.

 

Sau khi về, Nguyễn Điều có hai lần gời mật thư cho thần. Thư trước nói có nghe sứ Y Pha Nho muốn đến yêu cầu bồi thường tiền và lập phế, nhưng đó cũng là do soái Pháp xúc sử.

Thư sau nói có một hôm Gia Hậu hỏi y rằng thần gọi đến hỏi việc ǵ vậy ? Y nói sắp đến kỳ lễ của đạo (ngày 17 tháng này) nên sức cho y việc tụ họp đạo đồ giảng đạo hành lễ phải giữ pháp luật, đừng làm bất ḥa với dân lương. Gia Hậu nói: Chỉ đem chuyện ḥa ra trách dân đạo mà không trách dân lương th́ làm sao ḥa được! Cũng chẳng khác nước Tây cầu ḥa mà ta chưa chịu th́ cũng chưa được thôi. Y nói: Đó là hiểu dụ người đạo, c̣n hiểu dụ người lương th́ nói với người lương. C̣n như việc ḥa nghị giữa hai nước h́nh như c̣n có chỗ khó khăn v́ người Tây tráo trở đa đoan, nước tôi cần phải cân nhắc lợi hại. Ḥa ước cũ mới định xong nay lại đ̣i sửa đổi. Ḥa ước cũ do ba nước họp định, từ trước đến nay không nghe người Y Pha Nho đề cập ǵ đến chuyện bồi ngân lập phố cả. Soái trước cũng từng bảo đ́nh chuyện bồi ngân, nói nếu người Y Pha Nho có hỏi sẽ tự chịu bồi hoàn. Nay soái mới vừa đến đă vội lật lọng. Vả lại chuyện nghe người Y Pha Nho xin đem việc này ra Triều đ́nh họp nghị th́ không được biết, nhưng xem t́nh h́nh bên ngoài th́ mọi người đều nghi rằng người Tây muốn gấp rút cho xong việc này v́ sợ không dễ lấy cớ lương đạo hiềm khích bất ḥa mà cũng v́ người ta đă nghi ngờ người Tây và nghi ngờ cả đạo của họ nữa nhiều lắm rồi. Gia Gậu cười nói: Chưa bàn đến chuyện ḥa ước thành hay không thành, hội định tại Nam Kỳ hay tại nước Pháp, vấn đề là ta phải lấy được ḷng Tây soái. Không được ḷng th́ cho dẫu có ḥa cũng chưa chắc sẽ không sinh sự. Bởi v́ Tây soái thống trị sáu tỉnh này, có quyền hành giải quyết mọi công việc. Lại nói: Tên Trường Tộ biết khá nhiều t́nh thế nước ta, nay làm đệ nhất thông ngôn cho giám đốc Tây, chỉ vẻ mọi việc thông dịch sự lư trong các giấy tờ qua lại đều do cả. Hôm qua Nguyễn Điều lại đến (Trước đă có hẹn sau khi giáo lễ xong thỏa thiếp mọi sự không có ǵ trở ngại th́ sẽ đến báo). Trong lúc nói chuyện thần lại hỏi về tin tức Gia Định nhân đó đề cập việc cải ước. Y nói: Gần đây chưa nghe tin tức ǵ c̣n việc cải ước th́ theo ư kiến của y, cứ nên đổ riệt cho là ư dân không thuận để thong thả xem họ thế nào. Bởi v́ các đạo trưởng Tây chia nhau giảng đạo nhiều nơi, tuy họ không dự vào việc công của Tây nhưng thường có thư từ qua lại với Tây soái, trong đó làm sao khỏi đem sự thế dân t́nh ra hỏi nhau (Nay chính Gia Hậu vừa mới gời thư cho Tây soái nhưng bọn y không được xem). Cải ước chưa định xong th́ có cựu ước chẳng ngại ǵ cả. Cứ từ từ để cho t́nh trạng không được thỏa thiếp ngày một truyền bá ra khắp cả Nam Kỳ cũng như phương Tây như là điều không hợp đạo lư công b́nh th́ họ sẽ nghĩ lại. Thần hỏi: Gia Hậu đề cập đến tên Nguyễn Trường Tộ là người như thế nào vậy ? Đáp: Tên Trường trước là linh mục. Từ khi thuyền Tây đến Gia Định th́ phần nhiều kém đạo hạnh, lệch lạc ra ngoài phạm vi đạo trưởng, năng lui tời Tây soái t́m vui. Gia Hậu nhân y nói người Tây tráo trở nên lấy câu này mà gọi người đa đoan đó là tên Trường. Lại nói: Y vốn đă theo tả đạo làm đạo trưởng, chẳng hiểu biết ǵ mà nghị bàn lếu láo đến việc công thật là không phải. Huống nữa chuyện của giám mục hay được không những đem đạo hạnh ra quở trách mà c̣n không khỏi nghi kỵ nữa nên xin thần hăy giữ kín, nếu có nghe ǵ nữa sẽ tư báo sau.

Bọn thần xét những lời lẽ ư tứ mà Ngô Gia Hậu nhiều lần nói với Nguyễn Điều th́ thấy những hành động của Tây soái phần nhiều xuất phát nơi tự chuyên tự quyền mà ra và việc tân ước không nên vội nghe theo, hăy lấy cớ dân t́nh chưa thỏa thiếp mà từ chối, điều đó có vẻ có lư. Vậy dám xin phụng phiến mật trần hầu thánh thượng quyết định.

 

Thần Hoàng Tá Viêm kư.

Thần Nguỵ Khắc Đản kư.

Thần Trần Nhượng kư.

 

VII.3. Tấu của Trần Tiễn Thành  (**)

 

(Ngày 30 tháng 11 năm Tự Đức 23, tức 23-12-1870)

 

Thần Trần Tiễn Thành tâu:

 

Ngày 6 tháng trước có tiếp được trát của tỉnh thần Nghệ An Nguỵ Khắc Đản gời qua Binh Bộ để chuyển giao Cơ Mật Viện một phong thư mật bẩm của Nguyễn Trường Tộ, trong đó đề do Lễ Bộ chuyển giao Cơ Mật Viện duyệt. Nội dung xin đề nghị lập lănh sự đại sứ tại Kinh Đô nước họ để rộng đường giao thiệp và liên  kết với người Tây để giúp ta sau này đồng thời đề nghị phái người tâm huyết giả có việc vào Gia Định để t́m người Tây kết thân, thăm ḍ t́nh h́nh mà thừa cơ hội v.v...

 

Xét các khoảng này năm trước y cũng có tŕnh bày nhưng chưa tiện thực hành, nay lại đề cập viện dẫn lư thể hiện tại và điển cố biện thuyết, chẳng qua chỉ là muốn tỏ ra có ḷng v́ ḿnh mà thôi. Nhưng bác đi là v́ thời sự khó thực hành. Đó là ư kiến đă được thương nghị cùng thần Nguyễn tri Phương, thần Phạm Phú Thứ, tất cả đều đồng như vậy. Vậy dám tâu bày và đem nguyên bản tiến tŕnh hầu thánh thượng thấu suốt.

 

Thần Trần Tiễn Thành phụng  thảo duyệt.

 

(*) Tên Việt: Ngô Gia Hậu (linh mục Gauthier)

 

(**) Bản Hán văn: châu bản triều Tự Đức quyển 229 tờ 252a (Kho lưu trữ 2)

 

Độc giả lưu ư về sự khác biệt: Bản NTT – Con người và di thảo” của Trương Bá Cần xb. năm 1988 viết “Tên Trường Tộ trước là linh mục” (đánh bold màu đỏ), bản “NTT – con người, tập I” Viện Hán Nôm xb. năm 1991 viết “Tên Trường trước là linh mục” (đánh bold đỏ), ngoài ra một vài chữ thêm bớt và một ḍng chữ có bỏ bớt ở bản in của Viện Hán Nôm có gạch đít (underline). Các ḍng chữ đánh đậm là để nhấn mạnh sự lưu ư cho độc giả..



<Go Back>
Printer Friendly Page Send this Story to a Friend